Тохсунньу 14 күнүгэр биллиилээх олоҥхоһут, норуот тылынан уус-уран айымньытын киэҥник тарҕаппыт Василий Осипович Каратаев-Харатай Баһылай төрөөбүтэ 100 сыла туолар.
Кини Бүлүү улууһун олоҥхоһуттара уутуйан үөскээбит Бороҕон нэһилиэгэр 1926 сыл тохсунньу 14 күнүгэр төрөөбүтэ. Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыттан саҕалаан холкуос үлэтигэр улахан дьоннуун тэҥҥэ үлэлэспитэ. 1950-1954 сылларга Сэбиэскэй Армия кэккэтигэр сулууспалаан кэлэн бөдөҥсүйбүт «Правда» холкуос чилиэнэ буолбута. Тутааччы идэтинэн Бороҕоҥҥо, Үгүлээккэ хоннохтоохтук үлэлээбитэ. Кэлин Бүлүү куоратыгар көһөн киирэн пенсияҕа тахсыар диэри промкомбинакка столярдаабыта. Үлэҕэ ураты бэриниилээх, көхтөөх үлэһит ССКП чилиэнэ этэ.
Василий Осипович оҕо эрдэҕиттэн уус-уран хоһуйууну, оһуохайы, тойугу сэргии сэҥээрэ, толоро улааппыта. Бэйэтин талаанын дьоҥҥо бастаан зона, республика күрэхтэригэр норуот ырыаларын толорон көрдөрбүтэ. Онтон салгыы туруулаһан туран умнуллан эрэр олоҥхону сөргүтэн, республикаҕа олоҥхоһут быһыытынан үчүгэйдик биллэн барбыта. Олоҥхолуурга уһуйбут киһитинэн биир дойдулааҕа Трофим Петрович Гоголевы-Олоҥхоһут Дороппууну ааттыыра. 1982 сыллаахха олоҥхону өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэххэ толорон бастакы миэстэни ылбыта. Бу кэмтэн өссө арыллан, сайдан араас таһымнаах фольклор фестивалларын, күрэхтэрин хас да төгүллээх кыайыылааҕа, лауреата буолуталаабыта.
Саха фольклорун чыпчаалын-олоҥхону Василий Осипович устар ууну сомоҕолуур тылынан бэйэтэ кыайа-хото айан биир биир таһааран испитэ. Кини олоҥхолорун ис иһиттэн арыллан доллоһута толоруутун Дьокуускайга, Алма-Атаҕа, Клайпедаҕа, Новосибирскайга, Москваҕа ыытыллыбыт норуот айымньытын үөрэтэр бүтүн союзтааҕы конференцияларга сөҕө-махтайа истибиттэрэ. Фольклору чинчийээччилэр, музыковедтар элбэхтик билсэн, бииргэ үлэлэһэн барбыттара. «Модун Эр Соҕотох», «Эрбэхтэй Бэргэн», «Оҕо Тулаайах», «Уолуйа Боотур» диэн олоҥхолорун толору магнитофоҥҥа суруйбуттара. Таллиннааҕы «Ээсти култуур фильм» студияттан кэлэн «Гомеры ХХ века» диэн киинэҕэ устан барбыттара.
Билигин Василий Осиповичтан суруллубут баай матырыйааллар өрөспүүбүлүкэбитигэр тыл, литература институтун, культура министерствотын архивтарыгар, Новосибирскай куорат консерваториятын, Москва куорат институттарын фонотекаларыгар кичэллээхтик уурулла сыталлар. Бэл диэтэр, аан дойдуга аатырар Гарвард университетыгар Музыка Үрдүкү институтун сайтыгар киллэриллэн үйэтитилиннилэр. Бэйэтэ саамай таптаан толорор «Модун Эр Соҕотох» олоҥхото 64 томнаах «Сибиир уонна Дальнай Восток норуоттарын пааматынньыктара» диэн серияҕа туспа томунан киллэриллибитэ саха омук бүтүннүүтүн киэн туттуута буолар.
Киһи киэнэ кэрэмэһэ, талба талааннааҕа Василий Осипович Каратаев-Харатай Баһылай үгүс элбэх айар-тутар былааннаах сылдьан, баара-суоҕа 64 сааһыгар, 1990 сыл сэтинньи 20 күнүгэр орто дойдуттан арахсыбыта. Кини айан-тутан хаалларбыт дириҥ суолталаах баай нэһилиэстибэтэ дьыл-кэм аастаҕын аайы өссө ордук сыаналанан, күндүтүйэн иһэр.
Улуу олоҥхоһуппут төрөөбүтэ 100 сылыгар дьоһун олоҕун, үйэлээх айымньыларын өссө дириҥник үөрэтэргэ, киэҥник тарҕатарга былааннаах үлэ улууспутугар эрэ буолбакка, бүтүн өрөспүүбүлүкэҕэ далааһыннаахтык тэриллэригэр уонна үтүө түмүктэрдээх буоларыгар баҕарабын.
Луиза Кононова, киин модельнай библиотека кыраайы үөрэтиигэ кылаабынай библиотекара
∗ Василий Осипович Каратаев-Харатай Баһылай туһунан матырыйааллары биһиги сайтпытыгар манна көрүөххүтүн сөп:
Олоҥхоһут Каратаев Василий Осипович-Харатай Баһылай / С. П. Каратаева: https://librvil.ru/2021/01/14/news14012021/
«Бүлүү олоҥхото – быстыбат ситим»: кинигэ билиһиннэриитэ / Л. Я. Кононова: https://librvil.ru/2023/12/12/news12122023/
Бүлүү олоҥхото : подборка: https://librvil.ru/olonkho-vil/
∗ в оформлении картинки заставки страницы использованы рисунки иллюстраторов книги – Олоҥхоһут Василий Осипович Каратаев-Харатай Баһылай үйэлээх айымньылара : хомуурунньук / хомуйан оҥордулар : С. Т. Иванова, А. В. Мандарова, О. В. Павлова ; худуоһунньуктар А. Е. Иванов, Т. А. Иванова, Е. Е. Абрамова, С. С. Хоютанов. — Дьокуускай : Алаас, 2024. — 669 с.
