Саха омук тыһыынчанан сыллар тухары төрүт тылынан айан чочуйан хаалларбыт олоҥхото – норуот үйэлэргэ быстыбат ситимэ. Олоҥхоҕо этиллэр норуот муудараһа, дириҥ өйө-санаата, хомоҕой тыла-өһө киһини үтүөҕэ-сырдыкка сирдиир.
«Бэҕэһээҥи күн баар буолан, бүгүҥҥү күн үөскээбитэ чахчы. Бүгүҥҥү күн баар буолан, сарсыҥҥы күн үүнүөҕэ. Бу иһин ити үс кэми: ааспыты, билиҥҥини, кэлэри-хайа да киһи, хаһан да араарбакка биир ситимнээн өйдүөхтээх». Суорун Омоллоон.
Айар талааннаахтар, дьоһун дьоҕурдаахтар уутуйан үөскээбит Ытык Бүлүүбүтүгэр устар ууну сомоҕолуур уус тыллаах олоҥхоһуттар былыр-былыргыттан төрөөн-үөскээн ааспыттара. Олор истэригэр Семен Николаевич Каратаев–Ырыа Дыгыйар, Степан Иванович Еремеев–Дэдэгэс, Борис Саввич Алексеев–Олоҥхоһут Барыыс, Николай Иванович Седалищев–Мөчөкө, Трофим Петрович Гоголев-Олоҥхоһут Торопуун, Киччээбий, Кузьма Кузьмич Кузьминов диэн биллиилээх олоҥхоһуттар бэйэлэрин суолларын–иистэрин хаалларбыттара. Онтон XX үйэ иккис аҥаарыгар олоҥхо уостан эрдэҕинэ Василий Осипович Каратаев-Харатай Баһылай, Афанасий Софронович Васильев- Хоохура олоҥхону үйэтиппит улахан өҥөлөөхтөр.
Улууспутугар Олоҥхо декадатын кэмигэр үөрүүлээх түгэн тосхойдо – «Бүлүү олоҥхото-быстыбат ситим» диэн кинигэ бэчээттэнэн күн сирин көрдө. Кинигэни кылгас кэм иһигэр СӨ культуратын туйгуна, Н.И.Ылахова аатынан «Алгыс» КНК тойуксуттар уонна олоҥхоһуттар народнай коллективтарын салайааччыта Светлана Тарасовна Иванова хомуйан оҥордо.
Кинигэ сүрэхтэниитэ ахсынньы 9 күнүгэр Олоҥхо дьиэтигэр истиҥ, сылаас эйгэҕэ буолан ааста. Бүлүү киин библиотеката уонна тойуксуттар уонна олоҥхоһуттар народнай коллективтара «Олоҥхо-үйэлээх үгэспит» диэн Бүлүү олоҥхотун кэпсиир кинигэ улахан быыстапкатын тэрийдилэр. Мустубут дьон кинигэ кылгас ырытыытын, ааптар Светлана Тарасовна кинигэҕэ үлэтин билистилэр
Саҥа кинигэ 872 сирэйдээх, 200 ахсаанынан «Алаас» кинигэ издательствотыгар бэчээттэммит. Аан тылы филологическай наука кандидата, гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар проблемаларын институтун старшай научнай үлэһитэ Кузьмина Айталина Ахметовна суруйбут. Кини Бүлүү олоҥхотун үөрэтиини олох эрдэтээҥи чинчийиилэртэн саҕалаан дириҥник ырытан суруйбута олус кэрэхсэбиллээх.
Саҥа хомуурунньук уонунан сылларга уостан түспэккэ толорулла сылдьыбыт уонна билигин да толорулла сылдьар Степан Еремеев–Дэдэгэс «Төбөт Мэник бухатыыр», Борис Алексеев–Олоҥхоһут Барыыс «Эр бэрдэ, элик үтүөтэ Эрбэхтэй Мэргэн», Василий Каратаев «Оҕо Тулаайах бухатыыр», Михаил Шадрин «Хатан халлаан уола Харалдьыктай Мохсоҕол», Афанасий Васильев–Хоохура «Модун Эр Соҕотох», Семен Иванов–Чочу Сэмэнэ «Куула хара тыаны кутуругунан булкуйа оонньуур кулан кугас аттаах, кылааннаах өргөстөөх Киис Бэргэн Бухатыыр», Прокопий Максимов «Ала хотой кыыл аттаах Алтан Дьааһын Бухатыыр», Маргарита Григорьева «Ыас хара аттаах күүстээх-уохтаах Толлуман Бухатыыр», Антонина Суханова–Күндүүнэ «Олоҥхо-алгыс», Наталья Прокопьева «Модун Эр Соҕотох», Каролина Харлампьева «Эрдэҕэс кутуругун эрийэ туппут курдук эриллэҕэс уҥуохтаах Эрбэһин Бухатыыр», Светлана Харлампьева «Эрдьигэн үтүөтэ эрдэҕэс бэрдэ Элэс Бэргэн бухатыыр уонна өрүөстээх сүүстээх Үрүҥ Дьөһөгөй» олоҥхолоруттан турар. Маны таһынан Николай Игнатьев «Кэхтэри билбэт Уолан Эрэлик» олоҥхо-драмата, Федот Ксенофонтов «Тоҕус хара тыаны ортотунан көстөр дьоруо маҥан аттаах Дьохсоҕолдьун Бухатыыр» театрга туруорууга анаан суруйбут либреттотын сценарийа киирбиттэр.
Кинигэ биир уратытынан, ааҕааччы олоҥхону суругунан эрэ аахпакка, сайдыылаах олох сиэринэн, куар код көмөтүнэн хачайдаан эт кулгааҕынан истэр кыахтаах. Бу эппиэттээх үлэни «Алгыс» КНК үлэһитэ Леонид Менкяров оҥорбут.
Олоҥхоҕо анаммыт саҥа кинигэ суолтатын Дьокуускай куораттан кэлэн кыттыбыт ыалдьыттарбыт олоҥхону өрөспүүбүлүкэҕэ үөрэтиини, тарҕатыыны быһаччы салайа, тэрийэ сылдьар уонна кинигэ тахсыытыгар үлэлэспит дьоммут М.К.Аммосов аатынан ХИФУ Олоҥхо научнай–чинчийэр үнүстүтүүтүн научнай сотруднига, Национальнай эпоһы харыстааһыҥҥа «Олоҥхо ассоциацията» өрөспүүбүлүкэтээҕи уопсастыбаннай тэрилтэ президенэ Февронья Васильевна Шишигина уонна Олоҥхо киинин научнай-методическай уонна тас сибээскэ үлэҕэ сүрүннүүр специалистара, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһиттэрэ Елена Николаевна Протодьяконова уонна Зоя Григорьевна Сысолятина өссө үрдэттилэр.
Түмүккэ, олоҥхону үйэтитэн кинигэҕэ тиһэн таһаарарга үлэлэспит дьоҥҥо махтал тыллара этилиннилэр, наҕараадалар туттарылыннылар.Олоҥхо омуннаах сэһэнэ, ырыата-тойуга алаадьы сыта иҥпит, алгыс буруота унаарбыт Олоҥхо дьиэтигэр хойукка диэри тардылынна.
Ити курдук, уруккуттан билиҥҥигэ диэри Бүлүүбүт киэн туттар, кэрэхсэнэр олоҥхоһуттарын биир сиргэ түмпүт дьоһуннаах кинигэ тахсыбыта хайҕаллаах. Олоҥхо, Бүлүү дьонун этигэр-хааныгар, кутугар-сүрүгэр иҥэ сылдьар, өбүгэ саҕаттан илдьэ кэлбит төрүт үгэһэ буолара чахчы. Онон, саҥа кинигэ бары ааҕааччыларга, олоҥхону сэҥээрээччилэргэ, ыччакка үөрэтээччилэргэ эргиччи туһалаах, табыгастаах бэлэх буолара саарбаҕа суох. Ааҕыҥ, сэргээҥ, Бүлүүбүт олоҥхотун тарҕатыҥ!
Киин бибилэтиэкэ кыраайы үөрэтиигэ кылаабынай бибилэтиэкэрэ Луиза Кононова
