Кулун тутар 28 күнүгэр Бүлүү куоратын Н.И. Ылахова аатынан «Алгыс» национальнай – культурнай киинигэр биир дойдулаахпыт, айар куттаах Далбар хотун Елена Дмитриевна Протопопова «Дууһам чуумпу кытыла» диэн ураты тыыннаах айар киэһэтин тэрийдэ.
Елена Дмитриевна олох хаамыытын, тулалыыр эйгэни барытын уратытык болҕойон көрөн сурукка тиһэр, хартыынаҕа хатыыр, хаартыскаҕа түһэрэр эриэккэс дьарыктаах. Бу киэһэ кини хоһооҥҥо хоһуйар, сурукка тиһэр ураты дьоҕурун көрөөччүлэр «Айар талаан умсулҕана» диэн түһүмэххэ билистилэр.
Кыра оҕо сааһыттан олох араас мускуурун ааспыт кыысчаан, төһө да кэм аастар, ситэн-хотон, айар кута арыллан оҕо сааһын хатыламмат күннэрин, эдэр саас күүстээх иэйиитин, дьиэ кэргэн толору дьолун хоһооҥҥо хоһуйан саҕалаабыт.
Кини уратыта диэн – икки тылынан сахалыы, нууччалыы, киһи эрэ ылларан ааҕа олоруон курдук иэйиилээхтик суруйар.
Хоһооннорун бастакы хомуурунньуга «Не угаснет костер любви» диэн нууччалыы тылынан 2012 с. Бүлүү куоратыгар тахсыбыта. Бу дьоҕус кинигэни кэргэнигэр анаан сирдээҕи олох хаһан да сүппэт, өрүү тыыннаах Тапталын туойбут.
Нөҥүө сылыгар «Дьылҕам дьикти дьөрбөтө» хоһооннорун иккис хомуурунньуга (2013 с.) «Сайдам» издательствоҕа бэчээттэнэн күн сирин көрбүт. Автор 9 түһүмэхтэн турар кинигэҕэ чугас дьоҥҥо тапталын, махталын, Бүлүүтүн кэрэ айылҕатын, дьахтар, ийэ, эбээ буолар үрдүк дьолун хоһуйбут.
Салгыы Елена Дмитриевна аны нууччалыы тылынан хоһооннору хотоҕостуу субутан, «Искорки любви» диэн ааттаах хомуурунньук оҥорон, Дьокуускайдааҕы бэчээт дьиэтигэр таһаарар (2020 с.). Бу хомуурунньукка автор 5 хоһоонугар Бүлүүтээҕи оҕо искусствотын оскуолатын преподавателэ Татьяна Николаевна Шипилова романс матыыбын айан, нотаҕа түһэрэн киллэрбитэ кэрэхсэбиллээх.
Уйан дууһалаах, сырдык санаалаах суруксут Дойдуга бэриниилээх буолуу, Аҕа дойдуну көмүскүүр улуу сэрии тиэмэлэрин эмиэ тумнубат. Фроҥҥа, тыылга дьон Кыайыы туһугар геройдуу охсуспутун тиэрдэр айымньыларын 2018 сылга «Ыар дьыллар ытарчаларыттан» диэн кинигэтигэр таһаарар.
Онтон 2020 сылга «Айыы тыыннаах бэс чагдаҕа» диэн санаатын сайа этэр, ааҕааччыны сэргэхситэр хоһооннорун кинигэтэ тахсан ааҕааччылар сэҥээриилэрин ылар.
Автор бэчээккэ тахсыбыт бу кинигэлэрин барытын бэйэтэ түһэрбит хаартыскаларынан ситэрэн, айымньыларын ис хоһоонун арыйбыта ааҕааччыны умсугутар. Өҥнөөх кыраасканан уруһуйдаммыт портреттар, натюрмортар, пейзажтар киирбиттэрэ кинигэни өссө байытар.
Бу кинигэлэр тахсыыларыгар быһаччы үлэлэспит, матырыйаалын редакциялаабыт Россия суруйааччыта СӨ культуратын үтүөлээх үлэһитэ Георгий Никитич Васильев – Мандар, СӨ суруйааччыларын Союһун председателэ, поэт, Амма Аччыгыйа аатынан литературнай бириэмийэ бастакы лауреата, СӨ культуратын үтүөлээх үлэһитэ Иван Васильевич Мигалкин, поэт, прозаик, критик Луиза Георгиевна Прокопьева-Уйулҕаана уонна поэт, СӨ суруйааччыларын союһун чилиэнэ Николай Егорович Егоров-Линдин Елена Дмитриевна икки тылынан хомоҕойдук суруйар сатабылын, тылы сааһылаан туттар ураты ньыматын үрдүктүк сыаналаабыттара улаханы этэр. Кинилэр автор поэтическай дууһалааҕын, киһи быһыытынан ырааһын, сырдыгын, айар үлэҕэ тардыстыылааҕын бэлиэтииллэр.
Елена Дмитриевна хоһооннорун таһынан үлэһит дьон туһунан элбэх ахсааннаах ыстатыйалары эмиэ суруйар. Бу дириҥ ис хоһоонноох ахтыылары республика дьоно олус сэҥээрэн ааҕар, элбэхтик санаатын этэр. Ол курдук 40-тан тахса ыстатыйа, хоһооннор «Олох суола», «Забота Арчы», «Туймаада», «Кыым» хаһыаттарга, «Күрүлгэн», «Далбар Хотун» диэн республика биллэр сурунаалларыгар бэчээттэнэн тахсыбыттара.
«Айар талаан умсулҕана» түһүмэх истиҥ, сылаас эйгэҕэ ааста. Елена Дмитриевна айымньыларынан Н.Г. Чернышевскай аатынан Бүлүүтээҕи профессионально-педагогическай колледж преподавателлэрин «Иэйии» ааҕар бөлөҕө, Советскай Союз Геройа Н.С. Степанов аатынан Бүлүү куоратын 3 № оскуолатын 11 кылааһын үөрэнээччилэрэ (салайааччы Ф.Н. Петрова) хоһооннору аахтылар, СӨ культуратын туйгуна, ыраахтан кэлбит ыалдьыт Елена Каменева сүрэхтэн тахсар иэйиилээх романстары толордо. Нарын куоластаах Мария Кырбасова «Күһүҥҥү сэбирдэхтэр» ырыатынан сааланы долгутта. «Ай-Лаана” үҥкүү ансамблын кыттыылаахтара сэгэччи туттан «Күһүҥҥү вальска» эргийэн истиҥ киэһэни бырааһынньыктыы киэргэттилэр (салайааччы С.Е. Зинурова).
Түмүккэ, киин библиотека коллектива Елена Дмитриевнаҕа айымньылаах үлэтигэр махтанан туран «Олоҕум дьикти эйгэтигэр…» диэн ааҕааччыга анаммыт библиографическай испииһэги бэлэмнээн таһаарбытын бэлэх уунна. Манна автор бэчээккэ уонна электроннай көрүҥүнэн тахсыбыт кинигэлэрин, открыткаларын, ыстатыйаларын уонна бэйэтин туһунан ыстатыйаларын, уопсайа 86 үлэ испииһэгэ киирдэ. Онтон «Не угаснет костер любви», «Дьылҕам дьикти дьөрбөтө», «Ыар дьыллар ытарчаларыттан» хоһооннорун хомуурунньуктара, ахтыылара библиотека информационнай технологияларга салаатынан толору сыыппараҕа (оцифровка) көһөрүллэн QR кодтанан киирбитэ бэйэтэ туһунан улахан үлэ, ааҕааччыларга көмө.
Түһүмэх «Дууһабын долгутар Бүлүүм» диэн Елена Протопопова хаартыскаларынан дьүһүйүүтүнэн түмүктэннэ.
Саалаҕа туруоруллубут «Кэрэни көрөртөн дьоллонон» диэн кинигэ быыстапката бу кылгас көрсүһүүгэ ситэ арыллыбатах, кэпсэммэтэх үлэлэри, суруйуулары мустубут дьоҥҥо толору тириэртэ.
Елена Дмитриевна айар-тобулар, кэрэни кэрэхсээн сурукка тиһэр, уруһуйдуур, хаартыскаҕа түһэрэн үйэтитэр саҥа үлэлэрин дьон-сэргэ дьүүлүгэр өссө даҕаны таһаарыа, соһутуо сөхтөрүө диэн эрэнэбит.
Л. Я. Кононова, Ааҕааччыны кытта үлэлиир отдел кыраайы үөрэтиигэ кыл. бибилэтиэкэрэ
