Бу күннэргэ, биһиги ытыктыыр коллегабыт, библиотекарь, Саха Республикатын култууратын туйгуна, Үлэ, тыыл бэтэрээнэ, Кыргыдай нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор Регина Михайловна Попова 95 сааһын туолла.
Убаастабыллаах Регина Михайловнаны, 95 сааһын томтойо туолбутунан итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибит! Уһун сылларга библиотекаҕа эҥкилэ суох үлэлээн, Кыргыдайга, улууска библиотечнай дьыала, култуура сайдыытыгар улахан кылааккын киллэрбиккинэн киэн туттабыт! Эн биһиэхэ үлэҕэ бэриниилээх буолуу холобура буолаҕын. Оҕолоруҥ, сиэннэриҥ истиҥ-сылаас тапталларынан угуттанан уһуннук, доруобайдык, дьоллоохтук олороргор ис сүрэхпититтэн баҕа санаабытын тиэрдэбит. Этэҥҥэ буол күндү коллегабыт!
ИДЭҔЭ БЭРИНИИЛЭЭХ БУОЛУУ ҮТҮӨ ХОЛОБУРА
Кыргыдайга маҥнайгы ааҕар балаҕан өссө сэрии иннинэ олохтоммута. Манна кылгас-кылгастык араас дьон үлэлээбиттэрэ. Оттон [туспа] библиотека 1955 сыллаахха арыллан, маҥнайгы сэбиэдиссэйинэн учуутал үөрэхтээх Василий Пудович Васильев улэлээбитэ. Кинини сельсовет председателинэн талбыттарыгар саамай уһуннук, таһаарыылаахтык үлэлээбит библиотекарынан Регина Михайловна Попова буолар. Кини библиотека үлэтин кытта билсиһиитэ Маттаҕа маҥнайгы библиотека аһыллыбытыгар балтараа сыл үлэлээбититтэн саҕаламмыта.
Төҥүлүтээҕи 4-с №-дээх СПТУ-га үөрэнэ сылдьан, Бүлүү ыраах кытыы Кыргыдайыттан сылдьар Серафим Поповка сүрэҕин сүүттэрэн, Бүтэй Бүлүү уһугар сүктэн кэлэр дьылҕаламмыта. Бу дойдуга оҕустаммакка эрэ араас көлөнөн кэлэригэр, иккис дойду оҥостон, үйэбин моҥуом диэн санаабатаҕа биллэр. Манна кэлэн бастаан ветсанитарынан үлэлээбитэ. Кэлин оҕолонон үлэтиттэн уурайан олорбута. Кэргэнэ ветфельдшеринэн, зоотехнигынан, биригэдьииринэн, управляющайынан үлэлиирэ, ол быыһыгар үөрэммитэ. Онон дьиэҕэ көстөрө да ахсааннааҕа.
Бу кэмҥэ дэриэбинэҕэ нэдиэлэни быһа сууккалаан үлэлиир детсад арыллан үлэлииргэ быһаарынар.
Маныаха тойоно, уруккута учуутал, кэлин Дьооху, Алаас диэн учаастактарга ааҕар балаҕаҥҥа үлэлээбит Попов Серафим Ефимович, кийиитэ урут библиотекаҕа үлэлии сылдьыбыт уопуттааҕын билэн, библиотекарынан үлэлэтэллэригэр мэктиэлээбитэ.
Дьэ ити курдук, Регина Михайловна Мэҥэ-Хаҥалас Балыктааҕыттан кийиит буолан Кыргыдайга кэлиэҕиттэн 53 сыл уу сүүрүгүнүү устан аастаҕа. Аҕаларын удьуордаан математикаҕа убайын кытта олус үчүгэйдик үөрэммитэ. Сатаммыта буоллар баҕар математик да буолуо этэ. Ону олох атыннык дьаһайбыта. Итинтэн 23 сылын нэһилиэк библиотекатыгар үлэлээн билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор. Оччолорго аналлаах библиотечнай үөрэхтээх суох буолан библиотека үлэтин билэр киһи суоҕа.
Дьолго, кини дьиэ кэргэнэ бары да кинигэни, хаһыаты үрдүктүк тутар ыал, оччотооҕу сурутуу хаһыатын, сурунаалын үксүн кэриэтэ суруттараллара, 20 араас көрүҥү сурутан дэриэбинэ саамай элбэх суруттарыылаах ыал буолара. Кинилэри кытта араа-бараа Колтовская Светлана Дмитриевна, Катанов И.Е. этилэр. Итини барытын ааҕан-көрөн эһэлэрэ Серафим Ефимович, абаҕалара Владимир Николаевич Кононов, аҕалара Серафим Серафимович элбэхтик ырытыһаллара, үлэлэригэр туһаналлара. Эһэлэрэ бэйэтин үлэтинэн билбитин-көрбүтүн ыалларынан кэпсии-ипсии сылдьар, элбэх хаһыаттан, сурунаалтан интэриэһинэй диэбитин паапкаҕа тиһэр идэлээҕэ. Маны таһынан араадьыйа эмиэ арахсыспат аргыстара буолара. Саҥа тахсар сахалыы кинигэлэри кинилэр урут ааҕаллара. Дьэ, ити даҕаны кини үлэтигэр күүс, көмө буоллаҕа.
Регина Михайловна 1964 сыллаахха тутарыгар библиотека 4 тыһыынчаттан тахса кинигэлээҕэ, онон бэйэтин үлэтин туох-ханнык иннинэ библиотека фондатын хаҥатыыттан саҕалаабыта. Бэлэм кинигэни ким да ыыппата, сельсовет тыырбыт үбүнэн бэйэтэ сүүрэн-көтөн булара. Үксүн сайыҥҥы уоппускатыгар Дьокуускай бибколлекторыттан быһаччы талан, сакаас оҥорон, ыыттарара, сэдэх кинигэлэргэ түбэстэҕинэ, бэйэтин харчытыгар атыылаһара, оройуон, нэһилиэк маҕаһыыннарыттан ылара. Сотору кэминэн библиотека фондата 12 тыһыынчаттан тахсан, эргэ кулууп кыараҕас хоһугар баппакка, сельсовет дьиэ аҥарын туруорсан көһөрбүтэ.
Анал үөрэҕэ суох үлэлииргэ ыараханын билэн, оройуоннааҕы, республикатааҕы курстары көтүппэтэ, устунан 1971-1973 сс. Дьокуускайдааҕы культурнай-сырдатар училище библиотечнай салаатын кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрбитэ, библиотекарь уустук идэтин баһылаабыта. Нэһилиэккэ культурнай-сырдатар үлэ сайдарыгар, кинигэни нэһилиэнньэ ортотугар пропагандалыырга бары кыаҕын биэрэн үлэлээбитэ. Уоппускатын аайы араас куруортарга баран сынньанан, билиитин-көрүүтүн хаҥатан кэлэрэ.
Регина Михайловна нэһилиэк ыала бука бары ааҕааччы буолалларын ситиһэр сыалтан ыалларынан карта оҥорон стендэҕэ ыйыыра, аахпат ыалга бэлиэ оҥороро, түмүгэр аахпат ыал суох буолара. Кырдьаҕастарга кинигэни оскуола оҕолорунан аахтарыыны тэрийэрэ, сороҕор бэйэтэ сылдьан ааҕан биэрэрэ.
Оскуолаҕа аахпат оҕолор уонна ким библиотекаҕа бүтэһигин хаһан сылдьыбытын туһунан испииһэк ыйыыра. Ый түмүгүн аайы библиотекаттан ким кинигэни аахпытын, туох үлэ барбытын туһунан иһитиннэрии оҥороро. Саҥа кинигэ кэллэҕинэ радионан эбэтэр киинэ иннинэ ырытыы окороро, ааҕыан баҕалаахтары уочаракка суруйан, ол быһыытынан уларсара
Кини кинигэ сүппэтин-алдьамматын туһугар иэстээх дьоҥио сурук ыытара эбэтэр дэриэбинэни кэрийэн хомуйара, ол сылдьан кинигэлэрин атастаһыннаран саҥа ааҕааччыларга төттөрү биэрэн кэлэрэ. Кулууп, киинэ үлэһиттэрин кытта ыкса сибээстээхтик үлэлээн элбэх тематическай биэчэрдэри, ааҕааччылар конференцияларын ыытара. Ол үлэлэригэр нэһилиэк интеллигенциятын киэҥник хабара. Ол курдук «тыл уруогун учууталлара Т.В. Абрамова, Г.П. Софронова, учуутал М.Е. Иванов үгүстүк көмөлөһөллөрө», — диэн кини ахтар. Регина Михайловна оскуолаҕа кылаас чаастарыгар, кылаас таһынан ааҕыы уруоктарыгар, «Букварь» бырааһынньыктарыгар үгүстүк сылдьар, саҥа ааҕааччыларга ыҥырыы сурук, бастыҥ аабааччыларга биһирэбил бириэмийэ олохтуура. Маны таһынан учаастактарга, сайыҥҥы отууларга көһө сылдьар библиотечкалары, МБА-нан кинигэ уларсыытын тэрийэрэ.
Төһөлөөх библиотечнай плакаттар, рекомендательнай испииһэктэр, араас темаларга альбомнар, папкалар оҥоһуллубуттарын ааҕан сиппэккин. Библиотекаҕа аан маҥнай картотекалары Регина Михайловна оҥорбута. Ити сыралаах үлэ түмүгэ суох хаалбатаҕа, Кыргыдайга кинигэни таптааччылар ахсааннара сыл аайы эбиллэн испитэ. Үгүс кырдьаҕастар сахалыы литератураны, «Хотугу сулус» сурунаалы хото ааҕаллара. Ол да иһин «Хотугу сулуска» ыал үксэ суруттарара. Төһөлөөх элбэх киһи лекция, дакылаат оҥороругар, кэтэхтэн үөрэнээччилэр сорудахтарын толороллоругар көмөлөспүтэ буолуой? Бэл киин сиртэн сылдьааччылар библиотека фондата баайын сөҕөллөрө.
Бу үлэтин туоһутунан кэккэ сылларга тыа сиринээҕи филиаллар куоталаһыыларыгар кыайан «За лучшую работу» знагынан, культура министерствотын, культура отделын, республикатаавы библиотека, профсоюз, райком уо.д.а Бочуотунай грамоталарынан наҕараадаламмыта, социалистическай куоталаһыы кыайыылааҕын быһыытынан оройуоннааҕы слекка, Саха АССР культуратын үлэһиттэрин IV съеһигэр делегатынан кыттыбыта, Саха Республикатын култууратын туйгуна.
Регина Михайловна оччотооҕу кэм ирдэбилинэн общественнай үлэттэн туора турбатаҕа. Табаарыстыы суут секретара, народнай хонтуруол чилиэнэ, эркин хаһыатын таһаарыы, политинфоматор, аагитатор зона салайааччыта буолуу элбэх бириэмэни, сыраны эрэйэрэ. Уус-уран самодеятельноска көхтөөхтүк кыттара, билигин төһө да 80-нун аастар «Дьүөгэ» ансамбль активнай кыттыылааҕа.
Телевизор, видик төбөбүтүн иирдэ илигинэ нэһилиэнньэ ортотугар сырдыгы-кэрэни тарҕатарга Регина Михайловна дьоҕура, сатабыла тиийэринэн үлэлээн кэллэ. Эдэр саастан кинигэҕэ тапталы иҥэрии, баҕар сорохторго суолу арыйдаҕа. Ол курдук библиотека урукку бастыи ааҕааччылара Матрена Дмитриева, Анна Степанова, Надежда, Альбина Никифоровалар үрдүк үөрэхтээх библиотекардар.
Регина Михайловна дьиэтигэр-уотугар ыалдьытымсах хаһаайка, асчыт бэрдэ, иистэнньэн үтүөтэ, иллээх дьиэ-кэргэн тапталлаах ийэлэрэ, эбэлэрэ. 2 обото үөрэхтэнэн, бэйэлэрэ туспа үлэлээх-хамнастаах дьон. Кыыһа Игнатьева Альбина Серафимовна үрдүк үөрэхтээх география, омук тылын учуутала, оскуолаба үөрэтэр үлэбэ дириэктэри солбуйааччы. Уола Альберт Серафимович стоматолог-быраас. Р.М. Бочуоттаах сынньалаҥҥа олорон 4 сиэннэрин корен улаатыннаран үөрэттэрдэ, аны хос сиэнин биэбэйдэһэр. Оболорун, сиэттэрин сылааһынан угуттанан өссө да өр сылларга үөрэ-көтө дьоллоохтук, дьоһуннаахтык олороругар баҕарабын.
Николаева Евдокия Гаврильевна, РФ үерэҕириитин туйгуна, Кыргыдай, 2012 с.
1931 с. — тохсунньу 28 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас оройуонун Дойдуунускай нэһилиэгэр төрөөбүт;
1941–1945 сс. — холкуоска, тыыл үлэтигэр актыыбынайдык кыттар;
1954 с. — орто оскуоланы бүтэрбит;
1959–1960 сс. — Төҥүлүтээҕи СПТУ-га үөрэнэн ветеринар-фельдшер идэтин баһылыыр;
1960–1964 сс. — Бүлүү оройуонун Кыргыдай нэһилиэгэр көһөн кэлэр, ветеринарнай санитарынан үлэлээбит;
1964–1986 сс. — Кыргыдай нэһилиэгэр библиотека сэбиэдиссэйэ;
1971–1973 сс. — Дьокуускайдааҕы культпросвет училищены бүтэрэн библиотекарь идэтин баһылыыр;
1973 с. — Саха АССР культуратын 4-с съеһин делегата;
1986 с. — бочуоттаах сынньалаҥ.
Наҕараадалара: «Аҕа дойду улуу сэриитин сылларыгар килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл; «Үлэ бэтэрээнэ» мэтээл; «Советскай Союз Маршала Жуков» мэтээлэ; Социалистическай үлэ куоталаһыытын кыайыылааҕа; элбэх үбүлүөйдээх мэтээллэр, наҕараадалар, махтал суруктар.
Источник статьи и список дат: Николаева, Евдокия Гаврильевна. Идэҕэ бэриниилээх буолуу үтүө холобура / Николаева Евдокия Гаврильевна, РФ үерэҕириитин туйгуна, Кыргыдай // Идэҕэ бэринии : [Бүлүү улууһун кииннэммит библиотечнай ситим ветераннара] : (ахтыылар хомуурунньуктара) / [хомуйан оҥордулар Л. С. Степанова, Т. Н. Степанова, А. П. Степанова]. – Бүлүү : Стандарт, 2013. – С. 47–51. — URL: https://e-librvil.ru/book229/
Матырыйаалы бэлэмнээтэ А. И. Григорьева, ОИТ кыл. бибилэтиэкэрэ
