Муус устар 22 күнүгэр, Бүлүүтээҕи киин библиотекаҕа «БАЛАҔАЧЧЫ. ТОҔУС НЭҺИЛИЭГЭ» диэн саҥа кинигэ биһирэмигэр Тоҕус нэһилиэгиттэн төрүттээх Бүлүү куоратыгар олорор биир дойдулаахтар мустан истиҥ көрсүһүү буолла. Кэлбит ыалдьыттары Тоҕус нэһилиэгин далбар хотуттара алаадьынан, быырпаҕынан айах тутан истиҥник эҕэрдэлии көрүстүлэр.
Тоҕус нэһилиэгэ сылгы, ынах, таба иитэр дьарыктаах, өлгөм үүнүүлээх ходуһалардаах, үүт-сүөгэй быйаҥнаах, бастар бараммат балыктаах күөллэрдээх, кыайыыны уһансыбыт икки Советскай Союз Геройдаах, ытык-мааны кырдьаҕастардаах, хоһуун, үтүө үлэһиттэрдээх, элбэҕи эрэннэрэр ыччаттардаах, урут уруккуттан дьон-сэргэ уутуйан олохсуйбут ытык мааны сирэ буолар.
Кинигэ Дьокуускай куорат Алаас издательствотын аатыттан 816 страницалаан, 200 ахсаанынан «Лидер» издательствоҕа маассабай-бэлитиичэскэй таһаарыы быһыытынан бэчээттэммит. Бүлүү улууһун Тоҕус нэһилиэгин тэриллибитэ 250 сылыгар анаммыт. Ааҕааччы киэҥ эйгэтигэр туһуламмыт.
Хас биирдии киһи төрөөбүт дойдутун, сирин-уотун сайдан кэлбит суолун-ииһин, дьонун-сэргэтин, төрдүн-ууһун билиэхтээх. Билбитин кэнчээри ыччакка хаалларар соруктаах буолуохтаах диэн санаанан салайтаран Бүлүү улууһун, Тоҕус нэһилиэгин дьаһалталарын сакааһынан айар бөлөх тэриллэн матырыйаал хомуйуутуттан, даталары чопчулааһынтан саҕалаан, кэрчик-кэрчик таҥыллан, саас сааһынан сааһыланан 12 түһүмэхтэн турар нэһилиэк сурукка киирбит кэмиттэн саҕалаан 2021 сыллары хабар нэһилиэк историятыгар анаммыт аан бастакы дьоһун кинигэ буолбут. Уопсай сүрүннээһини судаарыстыбаннай сулууспа 1 кылаастаах советнига, Саха Өрөспүүбүлүкэтин ЗАГС органын сайдыытыгар кылаатын иһин бэлиэ хаһаайына, Российскай Федерация үлэтин бэтэрээнэ Елизавета Петровна оҥорбут.
Кинигэҕэ 2-с уонна 4-с Тоҕустар, кэлин холбоспуттарынан Тоҕус нэһилиэгин түҥ былыргытыттан күн бүгүнүгэр диэри сирдэрин-уоттарын, олохторун-дьаһахтарын, аҕа уустарынан ууһаан-тэнийэн, сайдан олорбуттарын туһунан араас архыып матырыйааллара кэпсииллэр. Дойду сайдыытыгар үгүс сыраларын, күүстэрин ууран үлэлээбит араас идэлээх дьон, колхозтаахтар, совхозтаахтар ааттара, хаартыскаларга араас түһүмэхтэргэ үйэтитиллибиттэр.
Тоҕус нэһилиэгин аҕа баһылыга Афанасий Васильевич Васильев хас биирдии кинигэ тахсар кэмнээх буолар эбит, онон уһун кэмҥэ кэтэһиннэрэн, ситэн-хотон дьэ таҕыста диэн үөрүүтүн үллэһиннэ уонна кинигэ тахсыытыгар сүрүн күүс буолбут дьонугар-сэргэтигэр махтанан туран махтал суруктары, сибэкки дьөрбөтүн туттартаата. Елизавета Петровна Борисоваҕа Тоҕус нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо аат иҥэриллибитин туһунан иһитиннэрдэ, знагын туттарда.
Кинигэ ис тутулун, ис хоһоонун билиһиннэрдэ киин библиотека методиһа, биир дойдулаахпыт Степанова Людмила Семеновна.
Таҥан оҥорооччу ааптар Елизавета Петровна биир нэһилиэк историятын үөрэтии улахан силистээх, мутуктаах үлэ бүтүн саха сирин, ону ааһан дойдубут да историятын үөрэтииттэн, ырытыыттан саҕаланар диэн бэлиэтээн туран бу кинигэҕэ нэһилиэкпит урукку сыллардааҕы олоҕун туһунан суруйуу араас номохторго, архыып матырыйаалларыгар, нэһилиэк ытыктанар кырдьаҕастара суруйан хаалларбыт ахтыыларыгар, кэпсээннэригэр, саха сирин туһунан араас литератураларга олоҕуран сурулунна диэн билиһиннэрдэ.
Бу кинигэни эдэрдэргэ, ыччакка анаан, Тоҕус нэһилиэгин историятын үөрэтиигэ саҕалааһын эрэ курдук көрүөххэ, сурт кэриэстээх, өтөх төҥүргэстээх буоларын умнумуоҕуҥ, салгыы архыыптарга элбэхтик үлэлээн, эбии матырыйаал хомуйан, нэһилиэккит историятын үөрэтиҥ диэн ыҥырда. Уонна кинигэ суруйуутугар, таҥыытыгар күүс-көмө буолбут дьонун, биир санаалаахтарын Волков Никифор Семеновиһы, Миронов Николай Семеновиһы, Николаева Лукерья Акимовнаны, ахтан-санаан ааста. Улахан махталын Бүлүү улууһун бочуоттаах олохтооҕор, «Үлэ Албан аата» орден кавалерыгар Борисов Клим Семеновичка, Бүлүү улууһун бочуоттаах олохтооҕор, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитигэр Николаев Федор Федоровичка, Бүлүү улууһун бочуоттаах олохтооҕор, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитигэр Лукин Василий Тимофеевичка, РФ үтүөлээх мелиораторыгар Петров Анаталоий Егоровичка, Борисова Галина Ивановнаҕа, Волкова Лидия Ивановнаҕа, Шумилова Мария Егоровнаҕа, Степанова Людмила Семеновнаҕа анаата.
Биһирэмҥэ кэлбит биир дойдулаахтарбыт ис сүрэхтэриттэн үөрэн-көтөн туран күүтүүлээх кинигэлэрэ тахсыбытынан эҕэрдэлэстилэр, төрөөбүт дойдуларын Тоҕус нэһилиэгин историятын үөрэтэргэ, билэргэ салгыы үлэлэһэргэ баҕа санааларын үллэһиннилэр.
Л. С. Степанова, улуустааҕы кииннэммит библиотечнай ситим методиһа
∗ Больше фотографий можете посмотреть ВК-сообществе МР «Вилюйский улус», перейдя по ссылке: https://vk.com/vilulus?z=photo-201228758_457283722%2Fwall-201228758_9015
