Бүгүн, от ыйын 11 күнүгэр, биһиги биир дойдулаахпыт Үлэ Геройа, учуутал, краевед Петр Хрисанфович Староватов төрөөбүтэ 150 сылын бэлиэтиибит. Петр Хрисанфович бастатан туран талааннаах, киэҥ билиилээх-көрүүлээх УЧУУТАЛ этэ. Оҕолору сатаан таптыыр эрэ буолбакка, кинилэри кытта сатаан бииргэ үлэлэһэр, дьоҕурдарын сатаан арыйар уонна сайыннарар уһулуччулаах учуутал быһыытынан бэлиэтэнэр.
Оҕо сылдьан, Петр Хрисанфовиһы кытта алтыһан ааспыт умнуллубат түгэннэрин кэпсиир Александра Елисеевна Лазарева, Бүлүү куоратын олохтооҕо. I Күүлэккэ учууталлыы сылдьан 1973 сыллаахха оройуон «Октябрь суола» хаһыатыгар таһааттарбыт киһи кэрэхсиир ахтыытын эһиги болҕомтоҕутугар таһаарабыт.
Оҕолору олус таптыыра
Ахтыы
1950 сыл сайына этэ. Биирдэ Бүлүү өрүс күлүмнэс долгуннарыгар уйдаран, сылайыахпытыгар диэрн сөтүөлээн баран, сылаас кумахха сыламныы сыппыппыт. Онтон киммит эрэ: «Оҕолоор, Староватов дедушкаҕа барыаҕыҥ эрэ!» – диэбитэ. Петр Хрисанфович ол кэмҥэ кыраайы үөрэтэр музей директорынан үлэлиирэ. Мап-маҥан баттахтаах, бытыктаах, хайдах эрэ оҕолуу унаарыччы көрбүт сырдык харахтардаах нуучча оҕонньоро этэ.
Музейга Пётр Хрисанфович үлэлиирин саҕана бэрт элбэх оҕо сылдьара. Кини оҕолорго истиҥ сыһыана, киэҥ билиитэ оҕолору улаханнык абылаабыта. Музейын экспонаттарын кэпсииригэр сирэйэ хараҕа сырдаан, олус ис киирбэх көрүҥнэнэрэ уонна саха оҕолорун кытта уу сахалыы кэпсэтэрэ. Араас таастары, хайа боруодаларын көрдөрөрүн олус сөбүлүүрэ. Бүлүү өрүһүн, бэйэтэ булбут таастарын тустарынан бэрт кэрэхсэбиллээхтик кэпсиирэ.
Петр Хрисанфович: «Сахабыт сиригэр бэрт үгүс күндү кылаат кистэнэ сытар: тимир, алтан рудалара, үрүҥ, кыһыл көмүстэр, платина, сибиниэс уо.д.а. Төрөөбүт дойдугут онон эһиги үөрэхтээх, ученай дьон буола улаатаргытын күүтэр. Мин билэрбинэн, Урал хайатыгар баар минераллар биһиги Бүлүүбүтүгэр эмиэ бааллар», — диирин үгүстүк өйдүүбүн.
Кини биирдэ миигиттэн: «Хайдах үөрэнэҕин?» – диэн ыйыппытыгар үчүгэйдик үөрэнэрим туһунан эппиппэр олус үөрбүтэ уонна төбөбүн имэрийэ-имэрийэ: «Тоойуом, оттон сир баайын көрдөөччү геолог буолуоххун баҕараҕын дуу?» – диэн ыйытта. Онуоха мин: «Суох, учуутал буолуохпун баҕарабын», – диэбиппэр: «Ол эмиэ үчүгэй. Үөрэххин кытаат! Учуутал үлэтэ – элбэх билиини-эрэйэр үлэ. Мин эмиэ өр кэмҥэ учууталынан үлэлээбитим», — диэбитэ уонна мичээрдии-мичээрдии: «Сейте разумное, доброе, вечное! Сейте! Спасибо вам скажет сердечное слово русский народ», – диэн ботугураабыта.
Киэһэ үлэтиттэн бүтэн дьиэтигэр барарыгар биһигн сороҕор атаарар этибит. Биирдэ Джордано Бруно туһунан кэпсээбнтин олус да кэрэхсээн истибиппит. Кини, ону кэпсии-кэпсии, биһиги күммүт систематын кумахха ойуулуу-ойуулуу, оҕолуу омунуран, чачайа сыһа-сыһа, кэпсии турарын букатын умнубаппын.
Петр Хрисанфовиһы кытта бэрт элбэх оҕо доҕордоһоро. Оҕолор кинини таптаан мэлдьи «дедушка» диэн ааттыыллара.
Улуу нуучча норуотун чулуу представителэ, төрөөбүт дойдутун дьиҥнээх патриота П. X. Староватов сырдык мөссүөнэ үгүс сүрэхтэргэ үтүө өйдөбүлү хаалларбыта. Саха норуотун иннигэр элбэх үтүөлэрин сыаналаан, кини аатын үйэтитиигэ оройуоҥҥа син улэ ыытылынна. Ону мин ол эрээри итэҕэһинэн ааҕан олоҕун тухары үтүөнү, кэрэни эрэ тарҕатыыга үлэлээбит киһи аатын үйэтитиигэ өссө эбии тугу эмэ оҥорбут киһи диэн баҕа санаабын этэбин. Маны тэрийиигэ оройуон туһааннаах тэрилтэлэрэ кыһаныахтарын сөп этэ.
Александра Лазарева ахтыыга кэпсэнэрин курдук, баҕатын толорон учуутал идэтин баһылаабыта. Иркутскайдааҕы государственнай университет педагогическай институтун историко-филологическай факультетын «Русский язык и литература» салаатын бүтэрбитэ. 70-с сылларга кэтэхтэн үөрэнэн Саха государственнай университетын физико-математическай факультетын иккис идэтин ылбыта. Бүлүү куоратыгар 2 №-дээх орто оскуолаҕа, кэлин Якутскай к. учууталлаабыта.
Александра Елисеевна РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна. Билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор.
Петр Хрисанфович Староватов олоҕун, учуутал, кыраайы үөрэтээччи быһыытынан айар, чинчийэр үлэтин кэпсиир матырыйааллары биһиги библиотекабыт Электроннай библиотека сайтыгар ааҕыҥ, сэргээҥ, билсиҥ:
Миронов, Н. С. Вилюйское высшее начальное училище, 1907-1920 / Н. С. Миронов. – Вилюйск : Улусное упр. образ., 2014. – 217 с. : ил.,портр. ; 21 см. – Библиогр: с. 214-217. : URL: https://e-librvil.ru/book55/
Миронов, Н. С. Вилюйский краеведческий музей имени П. Х. Староватова за 100 лет / Н. С. Миронов ; [предисловие Т. Н. Афанасьевой]. – Якутск : Алаас, 2017. – 175, [1] с. : ил., портр. ; 21 см. – (Саха сирин музейдара. Бүлүү улууһа) (Музеи Республики Саха (Якутия) : URL: https://e-librvil.ru/book91/
Староватов Петр Хрисанфович ; Экспонаты найденные П. Х. староватовым // Краеведы района / [вып. подгот. : Н. С. Бандеров, С. В. Иванов] ; Вилюйский отдел культуры, Вилюйский краеведческий музей им. П. Х. Староватова. – Вилюйск : Рай. тип., 1993. – С. 3–4. ; С. 28– 30 : ил.: URL: https://e-librvil.ru/book59/
Неоценим вклад…» : библиографический список литературы к 150-летию Героя Труда Петра Хрисанфовича Староватова / МКУ «Вилюйская межпоселенческая централизованная библиотечная система им. И. М. Гоголева-Кындыл», Центральная улусная модельная библиотека ; составители : Л. С. Капитонова, Н. П. Седалищева, А. В. Корякина. – 2-е изд., доп. – Вилюйск, 2023. – [17] с. : URL: https://e-librvil.ru/bp35/
Лазарева А. Е. Оҕолору олус таптыыра : [П. Х Староватов төрөөбүтэ 100 сылыгар] / А. Лазарева, 1 Күүлэт оскуолатын учуутала // Октябрь суола. – 1973. – От ыйын 5 к. ( N 79). – С. 4. : URL: https://e-librvil.ru/hss55/
Корякина Л. П. «Человек, опередивший свое время» : презентация книги журналиста-политолога, заслуженного работника культуры Республики Саха (Якутия) Н. А. Крылова / Л. П. Корякина // Сайт МКУ «Вилюйская МЦБС им. И. М. Гоголева» : URL: https://librvil.ru/2019/11/19/news19112019/
«Самородок своего времени»: онлайн-тест / сост. В. В. Софронова // Сайт МКУ «Вилюйская МЦБС им. И. М. Гоголева» : URL: https://librvil.ru/2018/07/14/news14072018
Матырыйаалы хомуйан бэлэмнээтэ А. И. Григорьева, Информационнай технология отделын кыл. бибилэтиэкэрэ
∗в оформлении страницы использованы фотография c П. Х. Староватовым из сети интернет и фотографии из семейного фотоархива С. С. Ивановой (Лазаревой)
