Бэс ыйын 3 күнүгэр, биһиги биһиги биир дойдулаахпыт, САССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Үлэ Кыһыл Знамята орден, элбэх юбилейнай мэтээллэр кавалердара, Саха Республикатын, Бүлүү улууһун, Бүлүү куоратын Бочуоттаах гражданина Павлов Кирилл Егорович төрөөбүтэ үбүлүөйдээх 100 сааһын бэлиэтиибит.
Кирилл Егорович 1966 сылтан – 17 сыл устата Бүлүү райсоветын председателинэн үлэлээбитэ, улуус социальнай-экономическай уонна культурнай сайдыытыгар улахан кылаатын киллэрбитэ…
ОРОЙУОН, КУОРАТ САЙДЫЫТЫН ТҮСТЭСПИТ ҮТҮӨЛЭЭХ
К. Е. Павлов 1926 с. Бүлүү оройуонун Сыралта нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 1944-1945 сс. Кыһыл Армияҕа сулууспалаабыта. Эргиллэн кэлэн, райкомол отделын сэбиэдиссэйинэн, иккис сэкэрэтээринэн, райпотребсоюз, партийнай-государственнай хонтуруол кэмитиэтин бэрэстээтэллэринэн үлэлээбитэ.
Кирилл Егорович 1966 с. 17 сыл устата Бүлүү райсоветын бэрэстээтэлинэн үлэлээбитэ. Биллэрин курдук, ити иннинэ оройуоннар холбоһор араллааннарыгар түбэһэн, оройуон киинэ Үөһээ Бүлүүгэ көһөрүллүбүтэ. Онтон оройуоннар төттөрү арахсаллар. Куораппыт эмиэ оройуон киинэ буола түһэр. Ол уларытыылар-тэлэритиилэр содулларыгар оройуон сайдыыта балачча айгыраабыт кэмэ этэ. Оройуон сэбиэтин бэрэстээтэлинэн талыллаат, өрүс куорат диэки өттүгэр аныгы улахан самолеттары түһэрэр кыахтаах сана авиапорду тутуу боппуруоһунан дьарыктанан барбыта. Онуоха райсовет да, райком да кыахтара чычырбастарын өйдүүр буолан, Обком бастакы сэкэрэтээрэ Г. И. Чиряев кыаҕын туһанарга былааннанан үлэлээбитэ. Уһун эрийсиилээх үлэ түмүгэр, Гавриил Иосифович дьоһуннаах көмөтүнэн, куорат ыксатыгар атын оройуоннарга суох баараҕай авиапорт тутуллан хаалар. Бу дьыалаҕа олус сатамньылаахтык сыралаһан үлэлээбит оройуон биир бөдөҥ салайааччытынан К. Е. Павлов буолар диэн, оччолорго райисполком аппараатыгар үлэлэспит киһи быһыытынан, бигэргэтэр кыахтаахпын.
К. Е. Павлов үлэлээбит сылларыгар кини күүстээх туруорсуутунан куораппытыгар таас орто оскуола, сибээс, райсовет дьиэлэрэ, деткомбинат, универсам, банно-прачечнай комбинат, Эмньиктээҕи сельхозтехника базата, арболитовай сыах курдук таас тутуулар дьэндэспиттэрэ. Куорат сорох уулуссалара бетоннаммыттара.
Оройуон тыатын хаһаайыстыбата биллэ сайдыбыта. Ст. Аржаков аатынан совхоз ыччат сүөһүнү көрөөччүтэ П. И. Протопопов Социалистическай Үлэ Геройун үрдүк аатын ылбыта. II Күүлэт ыанньыксыта С.Ф.Григорьев, бастакынан 3000 кг-наах кирбиини ылан, үүтү ыаһыҥҥа оройуон чемпион ыанньыксытын аатын ылбыта. Бороону уотууга Халбаакыттан П. С. Ефипанова балтараа саастаах борооннору 300 кг-тан ордук ыйааһыннаах гына төлөһүппүтэ.
[Павел Егорович], ССКП 25-с съеһигэр дэлэгээтинэн талыллан, Москва куоракка баран, съезд үлэтигэр кыттыбыта.
Ити сылларга оройуон, Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн кэккэ ситиһиилэнэн, бастыҥ оройуоннар ахсааннарыгар бигэтик киирбитэ. К. Е. Павлов үлэлиир сылларыгар оройуон икки төгүл Бүтүн Союзтааҕы социалистическай куоталаһыы кыайыылааҕын аатын ылбыта. Оройуоҥҥа икки төгүл ССКП КК-тин ССРС Министрдэрин Сэбиэтин, Профсоюзтар Бүтүн Союзтааҕы киин Сэбиэттэрин уонна Комсомол КК-тин көһөрүллэ сылдьар Кыһыл Знамяларынан, Бочуотунай грамоталарынан наҕараадалар туттарыллыбыттара. Эмиэ итинник наҕараадалары оччолорго «Орто Бүлүү» уонна Ст. Аржаков аатынан совхозтар ылар чиэстэммиттэрэ. Наҕараадалар оройуон үлэтин саамай үрдүк сыаналааһыннар этилэр.
Ити сыаналааһыннар ытыктыыр киһибит К. Е. Павлов оройуону 17 сыл сатабыллаахтык салайыытын кытта ыкса сибээстиирбит оруннааҕын туоһулууллар. Кини нэһилиэктэргэ чаастатык сылдьара, нэһилиэнньэ этиитин улахан болҕомтолоохтук истэрэ уонна олорго сөптөөх түмүктэри оҥортуура. Х. Д. Алексеев, Т. Н. Сосин, Е. А. Прокопьев, Н. И. Петров, Н. М. Саввинов, Р. С. Семенов, Н. В. Тихонов, И. П. Корякин, С. Е. Калачиков курдук олус үлэһит, чиэһинэй дьону райисполком салааларын сэбиэдиссэйдэринэн анаттаран үлэлэппитэ. Эмиэ итинник Ф. Ф. Павлов, И. Н. Миронов, М. Н. Александров, Г. Е. Сивцев, А. В. Степанов, В. П. Васильев, А. А. Каратаева, М. Г. Волков, Н. Е. Игнатьев, М. И. Алексеев курдук, куоракка уонна нэһилиэктэргэ бэйэлэрин сатабыллаах үлэлэринэн олус ытыктанар дьону, Сэбиэттэр бэрэстээтэллэринэн сүүмэрдээн туруортаабыта. Ол оройуон уопсай үлэтэ тупсарыгар төһүү күүс буолбута.
Кирилл Егорович үлэлиир кэлэктиибигэр дириҥ ытыктабылынан туһанара. Аппараат үлэһиттэрэ кини тылыттан туораабат этилэр, кини туруорар боппуруостара наадалаах уонна туһалаах буолуохтаахтарын өйдүүллэрэ. Ол иһин боппуруос булгуччулаахтык уонна үчүгэй хаачыстыбалаахтык толорулларын, быһаарылларын ситиһэ сатыырбыт. Ардыгар Якутскайтан кыратык сэмэлэнэ түһэн дуу, ханнык эрэ үлэ кыаллыбатах өттүн бэлиэтэтэн дуу кэлэрин сэрэйэрбит. Ону, хаһан да үҥсэргээн, туһааннаах салаа салайааччытын оруо маһы ортотунан саҥарбат этэ. Ол оннугар, «мантыкпытын хайдах эрэ көннөрө сатаатахпытына сатаныыһыбыт» диэн, уопсай кэпсэтии тэрийэн,үлэни онно туһаайара. Уопсайынан, бииргэ үлэлиир дьонугар ураты аһыныгас санаалаах, харыстабыллаахтык сыһыаннаһар салайааччы этэ. Ол биһиэхэ олус эрэнэриттэн, итэҕэйэриттэн төрүттэнэн тахсарын өйдүүрбүт.
Кирилл Егоровиһы кытта бииргэ үлэлиир киһи, киниттэн хаһан да кыбыстыбакка, толлубакка, санаатын аһаҕастык этэр, быһаарсар идэлээҕэ. Оннук усулуобуйаны үлэһиттэригэр истиҥ, үтүө сыһыанынан бэйэтэ үөскэтэрэ. Кирилл Егорович өссө биир уратытынан — алларааттан тахсар инициативаҕа олус болҕомтолоохтук сыһыаннаһара буолара. Холобур, мин тыа Сэбиэттэрин куоталаһыытыгар хас да саҥа этиилэрбин өйөөн турар…
…Ахтар-саныыр күндү киһибит Кирилл Егорович, өссө да уһуннук олор, доруобуйаҕын харыстаа, оҕолоруҥ, сиэннэриҥ, аймахтарыҥ олохторун уһанса түс. Эйигин саныыр, таптыыр, Эн салалтаҕынан Эйигинниин бииргэ үлэлээбиттэриҥ.
А.С. Волков, Бүлүү куорат бочуоттаах олохтооҕо
Источник:
Волков А. С. Оройуон, куорат сайдыытын түстэспит үтүөлээх : [К. Е. Павлов туһунан] / А. С. Волков // Город Вилюйск, (1923-2014) : книга 3 / [сост. Н. С. Миронов, В. Ф. Тихонова, Г. А. Фролова ; ред. А. Г. Шипков [и др]; фот. К. С. Борисова [и др.] . – Изд. переизд., доп. – Ижевск, 2014. – С. 194-196. – URL: https://e-librvil.ru/book22/
КИРИЛЛ ЕГОРОВИЧ ПАВЛОВ ОЛОҔУН КЭРЧИКТЭРЭ
1926 с. бэс ыйын 3 к. (үөрэх докумуонугар суруллубутунан) (атырдьах ыйын 5 к. – ийэтэ кэпсииринэн) Саха АССР Бүлүү оройуонун Сыралта нэһилиэгэр – Павлов Митрофан Прокопьевич, Михайлова Анастасия Руфовна дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ.
1937 с. 11 сааһыгар, Бүлүүтээҕи 1-кы начаалынай (базовай) оскуола 2-с кылааһыгар үөрэнэ киирэр.
1940 с. Бүлүү к. орто оскуолатыгар 5 кылааска салгыы үөрэнэр.
1943 с. сэттис кылааһы бүтэрэн баран Н. Г. Чернышевскай аатынан Бүлүүтээҕи педагогическай училищеҕа үөрэнэ киирэр.
1944 с., бэс ыйын 22 к., 18 сааһа туолаатын, Советскай Армияҕа ыҥырыллыбыта. Забайкальскай фронт, станковай пулеметчик.
1945 с., атырдьах ыйын 15 к. демобилизаацияламмыта.
1945–1946 сс. Армияттан кэлэн баран Бүлүү оройуонугар үөрэх отделыгар, политическай сырдатыы үлэ инспекторынан үлэлээбитэ.
1946 с. комсомольский үлэҕэ — ЫБСЛКС Бүлүүтээҕи райкомун учуотун секторын сэбиэдиссэйинэн, тэрийэр отдел сэбиэдиссэйинэн. үлэлиир.
1947 [1948] с. Дария Алексеевна Быкалыровалыын ыал буолаллар. Биэс оҕолоохтор. 2009 с. Саха сирин «Кыһыл көмүс дьиэ кэргэн» аата иҥэриллибитэ.
1948 с. ЫБСЛКС райкомун иккис секретарынан талыллан улэлээбитэ.
1950 с., саас Бүлүү к. базовай оскуолатыгар кылгас кэмҥэ учууталлыыр.
1950 с. Партийнай үлэҕэ өрө таһаарыллыбыта: БСК(б)П Бүлүүтээҕи райкомун пропагандиһа.
1953 с. ССКП Булүүтээҕи райкомун партийнай библиотекатын сэбиэдиссэйэ.
1954–1957 сс. Якутскайга үс сыллаах Уобаластааҕы партийнай оскуолаҕа үөрэнэр.
1957 с. ССКП Бүлүүтээҕи райкомун пропагандаҕа уонна агнтацняҕа отделын сэбиэдиссэйинэн ананар.
1958 с. ССКП Бүлүүтээҕи райкомун иккис секретарынан быыбарданан улэлээбитэ.
1960 с. «Холбос» Бүлүүтээҕи тутуутун учаастагын ТМУ-гар начальнигынан анаммыта.
1961 с. Бүлүү райпотребсоюһун бырабылыанньатын председателинэн быыбардаммыта.
1963 с. ССКП КК иһинээҕи Үрдүкү партийнай оскуоланы кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрбитэ.
1964 с. Саха АССР Бүлүүтээҕи производственнай колхознай-совхознай управлениетыгар партийнай-государственнай хонтуруол комитетын председателинэн бигэргэтиллибитэ.
1966—1982 сс. үлэһиттэр депутаттарын Булүү оройуонунааҕы Советын исполкомун председателинэн талыллан улэлээбитэ (17 сыл).
1982—1987 гг. Саха АССР Верховнай Советын Президиумун аппараатыгар Бастайааннай комиссиялары кытта үлэҕэ отдел сэбиэдиссэйэ.
1987 сылтан персональнпй пенсионер.
1987 с. Айылҕа харыстабылын Государственнай комитетыгар, онтон Министерствотыгар кадр отделын салайар.
1994–2011 сс. республикатааҕы «Өйдөбүнньүк» кинигэ общественнай редакциятыгар 17 сыл солбуйааччы редакторынан үлэлиир. «Өйдөбүнньүк» кинигэ 10 томун, «Ини биилэр умнуллубат төлөннөрө», 1920-1950 сс. политическэй репрессия реабилитацияламмыт сиэртибэлэрин даннайдарын хомуйан 2 томнаах «Өйдөбүнньүк» кинигэ, 3 томнаах «Трудовая слава Якутии» таһаарсыбыта.
Саха АССР Верховнай Советын депутатынан VIII, IX, X созывтарыгар талыллан үлэлээбитэ.
Үлэ Кыһыл Знамята, Аҕа дойду сэриитин II степеннээх, Партийнай килбиэн орденнарынан, 1941–1945 сс. Аҕа дойду сэриитигэр Германияны Кыайыы, Японияны кыайыы, 1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр килбиэннээх үлэтин иһин медалларынан наҕараадаламмыта.
Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үрдүкү Ытык Сүбэтин чилиэнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин, Бүлүү улууһун, Бүлүү уонна Дьокуускай куораттар бочуоттаах олохтооҕо.
Билигин Дьокуускай куоракка бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор.
Составила по газетным материалам и книжным источникам А. И. Григорьева, ОИТ
Награждён орденами Трудового Красного Знамени (1971), Отечественной войны 2 степени (1985) и «Партийная Доблесть», медалями «За трудовую доблесть», «За победу над Германией», «За победу над Японией», «За доблестный труд в ВОВ», заслуженный работник народного хозяйства ЯАССР (1976), лауреат государственной премии им. А. Е. Кулаковского (2010), Почётный гражданин РС(Я) (2015), Почётный гражданин Вилюйского района, [города Вилюйска (2011), города Якутска (2025)]. Член Высшего Совета старейшин РС(Я) и член президиума рескома ветеранов войны и тыла. (из кн. К. Е. Павлов «Сайдыы аартыгын сырдаппыт сулустар», Якутск, 2022)
КИНИГЭЛЭРЭ
Павлов, Кирилл Егорович. Сайдыы аартыгын сырдаппыт сулустар : [ахтыылар] / К. Е. Павлов. — Дьокуускай : Алаас, 2022. — 270, [1] с. : ил.
Ааптар, Саха Республикатын Бочуоттаах гражданина, Бүлүү оройуонугар салайар үлэҕэ өр сылларга үлэлээбитэ, ол кэм дьонун-сэргэтин туһугар сатабыллаах үлэтин, алтыспыт дьоннорун туһунан истиҥник ахтар.
Киэн туттар киһибит : (Г. И. Чиряев туһунан ахтыы) / К. Е. Павлов. – Бүлүү : Улуус. тип., 1994. – 26 с. : ил. ; 20 см.
На обл. авт. не указан ; загл. : Г. И. Чиряев туһунан ахтыы.
БҮЛҮҮ КОМСОМОЛУН ИСТОРИЯТА
Павлов, Кирилл Егорович (1926).
Бүлүүгэ комсомол үөскээһинэ уонна кини бойобуой суолун саҕаланыыта / К. Е. Павлов ; ССКП Бүлүүтээҕи райкомун пропагандаҕа уонна агитацияҕа отдела уонна ЫБСЛКС Бүлүүтээҕи райкома подготовил к печати П. С. Петров. – Бүлүү : Бүлүү оройуоннааҕы типографията, 1958. – 21, [1] с. : ил. ; 20 см. – 1000 экз.
«Бүлүүгэ Советскай былаас иһин охсуһуу» : [саҥа кинигэ туһунан, Бүлүү / хаһыат корреспондена] // Колхоз суола. — 1958. — Олунньу 21 күнэ (N 15). — С. 2.
О новой книге «Борьба за Советскую власть в Вилюйске», Вилюйск.
ХОМУЙАН ОҤОРБУТ КИНИГЭЛЭРЭ
Александр Кириллович Павлов / [авт.-сост.: К. Е. Павлов]. — Якутск : Алаас, 2019. – 205, [1] с. : ил. – (Замечательные люди Якутии).
Павлова Анастасия Кирилловна / [авт.-сост. К. Е. Павлов ; авт. предисл. Л. Григорьева]. — Якутск : Алаас, 2017. – 207 с., [24] л. ил., портр. : ил. — (Замечательные люди Якутии).
Быкалырова Дария Алексеевна / К. Е. Павлов. – Дьокуускай, 2015. – 242, [34] с. : цв. ил.
Афанасьев Михаил Иванович / [хомуйан оҥордулар: М. А. Андреева, П. М. Андреев, И. В. Борисов, К. Е. Павлов]. – Дьокуускай : Сайдам, 2013. – 332, [3] с., [12] л. ил.
Избранные народом : делегаты Всеякутского съезда Советов, члены ЯЦИК, депутаты Верховного Совета ЯАССР, РСФСР, СССР, народные депутаты Верховного ЯАССР/Я-С.ССР/РС(Я)… 1922-2008 / Гос. Собр. (Ил Тумэн) Респ. Саха (Якутия) ; [авт.-сост.: А. Н. Жирков (рук.), К. Е. Павлов, и др.]. – Якутск : Бичик, 2009. – 589, [2] с.
Герои Социалистического Труда и полные кавалеры трех степеней ордена Трудовой Славы / [сост.: К. Е. Павлов, П. И. Уаров ; ред. М. П. Габышев]. – Якутск : Бичик, 2007. – 41, [1] с.
Трудовая слава Якутии : почетные граждане Респ. Саха (Якутия), городов и улусов / Правительство Респ. Саха (Якутия) ; [авт.-сост. М. П. Габышев, К. Е. Павлов]. – Якутск : Сахаполиграфиздат, 2003
Т. 1. – 2003. – 415 с. : ил. – 3000 экз. — URL: https://librvil.ru/efed-viewer/?id=12539
Т. 2. – 2006. – 471, [1] с. : ил. — URL: https://librvil.ru/efed-viewer/?id=12540
Т. 3. – 2010. – 440 с. : ил., портр. — URL: https://librvil.ru/efed-viewer/?id=12538
Габышев, М. П., Павлов И. М., Павлов, К. Е. Ини-биилэр умуллубат төлөннөрө : Саха сириттэн ини-биилэр 1941-1945 сс. Аҕа дойду сэриитигэр кыттыыларын туһунан Мемориал-кинигэ / М. П. Габышев, И. М. Павлов, К. Е. Павлов. – Дьокуускай : Cахаполиграфиздат, 1996. – 215, [1] с. : ил.
Память / Правительство Респ. Саха (Якутия) ; [редкол.: М. П. Габышев (рук.) и др.]. – Якутск : Национальное книжное изд-во, 1992
Кн. 9: Поименная книга-мемориал воины якутяне — участники Великой Отечественной войны 1941-1945 гг. и ветераны тыла ; [авт.-сост.: М. П. Габышев, К. Е. Павлов]. – 2004. – 384 с. : ил.
Кн. 10: Поименная книга-мемориал воинам-якутянам — участникам Великой Отечественной войны 1941-1945 гг., города Якутска / Респ. Саха (Якутия), Муницип. окр. г. Якутск ; [авт.-сост.: М. П. Габышев, К. Е. Павлов]. – 2009. – 264 с. : ил.
К. Е. ПАВЛОВ ТУҺУНАН
Павлов Кирилл Егорович / [составитель: М. А. Андреева, М. И. Афанасьев, Г. Д. Петров]. — Якутск : Бичик, 2011. — 286, [1] с., [20] л. ил., портр. : ил., портр., генеал. табл. ; 21 см. — (Ими гордится Якутия). — 300 экз.
БИБЛИОГРАФИЧЕСКАЙ ИСПИИҺЭК
Холобур буолар олох : Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ Кирилл Егорович Павлов 100 сааһыгар аналлаах библиографическай испииһэк / «И. М. Гоголев-Кындыл аатынан Бүлүүтээҕи нэһилиэктэр икки ардыларынааҕы кииннэммит библиотека ситимэ» МХТ, Улуустааҕы киин библиотека ; [хомуйан оҥордулар: Л. С. Капитонова, А. В. Корякина, Н. П. Седалищева]. — Бүлүү : [и. с.], 2026. — 20 с.
К. Е. ПАВЛОВ ТУҺУНАН ИНТЕРНЕТ СИТИМИГЭР
«Сайдыы аартыгын сырдаппыт сулустар» кинигэ билиһиннэриитэ : [Кирилл Егорович Павлов] / Бүлүүтээҕи киин библиотека ааҕааччыны кытта үлэлиир отдела. – Текст : электронный // Вилюйская библиотека : [официальный сайт МКУ «Вилюйская МЦБС им. И. М. Гоголева-Кындыл»]. — 2022. — 8 дек. – URL: https://librvil.ru/2022/12/08/news08122022/ (дата обращения: 18.05.26)
Участнику Великой Отечественной войны Кириллу Павлову исполнилось 99 лет : Кирилл Павлов – живая легенда, участник, свидетель и хранитель памяти о Великой Победе / Пресс-служба Окружной администрации города Якутска . – Текст : электронный // Эхо столицы : сайт. — 2025. — 4 июня. – URL: https://exo-ykt.ru/articles/uchastniku-velikoy-otechestvennoy-voyny-kirillu-pavlovu-ispolnilos-99-let (дата обращения: 18.05.26)
Живая легенда Якутии: 99-летнему ветерану ВОВ Кириллу Павлову устроили праздник во дворе / Пресс-служба Окружной администрации города Якутска . – Текст : электронный // Якутская городская дума : официальный сайт. — 2025. — 3 сентября. – URL: https://yktgorduma.ru/news/news_post/zhivaya-legenda-yakutii-99-letnemu-veteranu-vov-kirillu-pavlovu-ustroili-prazdnik-vo-dvore (дата обращения: 18.05.26)
Романова Ирина. Характер, закаленный войной: судьба Кирилла Павлова / Ирина Романова . – Текст : электронный // Yakutia-daily.ru : сетевое издание. — 2026. — 6 мая. – URL: https://yakutia-daily.ru/harakter-zakalennyj-vojnoj-sudba-kirilla-pavlova/ (дата обращения: 18.05.26)
Киэн туттар биир дойдулаахпыт Павлов Кирилл Егорович бугун төрөөбүт күнэ / матырыйаалы бэлэмнээтилэр: БППК начаалынай кылаастары бэлэмниир отделение 111 Б группатын устудьуоннара, бырайыак ааптара Светлана Мытник . – Текст : электронный // UlusMedia. Олох суола : [сетевое издание]. — 2025. — 3 июня. – URL: https://xn--80avakbauqq.xn--p1ai/kien-tuttar-biir-dojdulaahpyt-pavlov-kirill-egorovich-bugun-tereebyt-kyne/ (дата обращения: 18.05.26)
