Бу күннэргэ Бүлүүбүт үөрэҕин кырдьаҕас кыһата – Н.Г.Чернышевскай аатынан педагогическай училище (билигин профессионально-педлагогическай колледж) үөрэппит, идэ биэрэн, куорсун анньан, өрөспүүбүлүкэ араас муннуктарыгар көтүппүт махталлаах үөрэнээччилэрин түмэн, 100 сыллаах үйэлээх үбүлүөйүн бэлиэтээн киэҥ түһүлгэни төрүттээтэ.
Училище (колледж) төрүттэниэҕиттэн алын сүһүөх (начальнай кылаастар) учууталларын бэлэмниир эппиэттээх соругун өрө тутан, биир үйэ устата өрөспүүбүлүкэҕэ тыһыынчанан ахсааннаах учууталлары толору бэлэмнээн таһаарда.
Икки күн устата эдэр саас кэрэ кэмнэрин санатар умнуллубат көрсүһүүлэр, бииртэн биир хатыламмат, сонун тэрээһиннэр бириэмэни биллэрбэккэ «сус» гынан ааһа оҕустулар. Үбүлүөйгэ анаммыт үгүс элбэх бырайыактар эрдэттэн муударайдык толкуйданан, биһирэнэн олоххо киирбиттэрин бары да сөҕө-махтайа көрдүлэр-иһиттилэр. Олортон биир улаханнарынан «Маҥнайгы учууталым» диэн училищены бүтэрэн айымньылаахтык үлэлээбит, үлэлии сылдьар учууталлар тустарынан кэпсиир кинигэ сериятын таһаарыы буолар.
Серия иһинэн тахсыбыт бастакы кинигэлэри мустубут ыалдьыттарга кулун тутар 31 күнүгэр колледж конференц саалатыгар сылаас, истиҥ тыыҥҥа билиһиннэрдибит.
Аан бастаан маннык ааттаах серияны Бүлүү куоратын 2 № оскуолатын учуутала, БПУ 1945 сыллааҕы выпускнига, начальнай оскуолаҕа 40 сыл устата үлэлээбит тыыл уонна педагогическай үлэ ветерана, наставник учуутал Лариса Кондратьевна Кириллинаҕа анаан өссө 2017 сыллаахха үөрэппит оҕолоро таһааран тураллар.
Бу тахсыбыт «Маҥнайгы учууталым Лариса Кондратьевна Кириллина» кинигэ холобурунан үбүлүөйү көрсө РФ норуотун үөрэҕириитин туйгуна, РФ орто анал үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, СӨ учууталларын учуутала, учуутал-методист, Светлана Григорьевна Мытник көҕүлээн бу бырайыагы сөргүтэн, республикаҕа киэҥник сырдатан, биллэрэн, көхтөөх хамсааһын саҕаламмыта. Олус кэскиллээх үтүө дьыаланы араас улуустартан тута сэҥээрэн, иилэ хабан ылан, учууталлар үлэлэһэн барбыттара. Ыытыллыбыт далааһыннаах үлэ түмүгэр номнуо биир сыл иһигэр 7 учуутал кинигэтэ таҕыста.
Бастакы кинигэ училище 1968 сыллааҕы выпускнигар, 42 сыл учууталлаабыт РФ үөрэҕириитин туйгуна, СӨ үөрэҕириитин бэтэрээнэ, Учууталлар учууталлара Алексеева Христина Афанасьевнаҕа ананан «Якутия» медиа-холдинг типографиятыгар тахсыбыт. Салгыы бырайыак ааптара Светлана Григорьевна Мытник үөрэх эйгэтигэр 47 сыл устата айымньылаах үлэтин туһунан «Алаас» бэчээт тэрилтэтигэр тахсыбыт кинигэтэ сиһилии кэпсиир. Училищены 1980 сылга бүтэриэҕиттэн учууталлыы сылдьар СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Учууталлар учууталлара, СӨ президенин Граныгар «Бастыҥ учуутал» номинация хаһаайката Анисия Антоновна Доранова сыралаах үлэтэ саас сааһынан чөкөтүллэн 2022 сыл «Дани-Алмас» ХЭТ компания бэчээттээбит кинигэтигэр тиһиллибит. Салгыы бу компанияҕа БПУ 1974 сыллааҕы выпускнига, РФ норуотун үөрэҕириитин туйгуна, СӨ үтүөлээх учуутала, Учууталлар учууталлара, СӨ үөрэхтээһинин бочуоттах бэтэрээнэ Ульяна Егоровна Софронеева кинигэтэ күн сирин көрбүт.
2023 сылга киирэн баран «Маҥнайгы учууталым» серия БПУ 100 сылыгар эбии Россияҕа Педагог уонна Наставник сылыгар ананан тахсар ураты суолталаммыта.
Бу сылы СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Учууталлар учууталлара, Сыромятниковтар педагогическай династияларын баһылыга, 36 сылын Таатта улууһун Х.И. Кашкин аатынан Даайа Амматын оскуолатын алын кылаас учууталынан үлэлии сылдьар Александра Петровна Анисимова арыйбыт. Кинигэ «Дани-Алмас» ХЭТ компанияҕа бэчээттэммит. Салгыы бу компания 36 сылын идэтинэн үлэлии сылдьар училище выпускнига, алын кылаас учуутала, кыраайы үөрэтээччи СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Учууталлар учууталлара Кычкина Оксана Ивановна туһунан кинигэни таһаарбыт.
Кинигэлэри билиһиннэриигэ Уус-Алдантан училище 1979 сыллааҕы выпускнига, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, РФ Президенин Гранын хаһааайката, Саха сирин методиһа Татьяна Егоровна Мигалкина Ю.А. Гагарин аатынан типографияҕа субу бэчээттэнэн саҥа тахсыбыт кинигэтин илдьэ кэлэн биир идэлээхтэригэр үбүлүөйгэ бэртээхэй бэлэх ууммута көрсүһүүнү ситэрэн-хоторон биэрдэ.
Сүрэхтэммит кинигэлэр сүнньүнэн икки тылынан суруллубуттар, элбэх өҥнөөх хаартыскалардаахтар, сыһыарыылардаахтар. Ис хоһоонунан элбэх түһүмэхтэргэ аттарыллан сааһыламмыттар. Улахан миэстэни учуутал өр кэмнээх үөрэтэр-иитэр үлэтин сүрүн олуктара, үөрэнээччилэрин ситиһиилэрэ, ахтыылара ылбыттар. Онтон төрөппүттэр, биир идэлээхтэрин, алтыспыт салайааччыларын сыанабыллара учуутал түбүктээх үлэтин ааҕааччыга ситэри арыйан биэрэллэр.
Бу курдук, бырайыак иитинэн учууталы билиһиннэрэр саҥаттан саҥа кинигэлэр бэчээккэ тэтимнээхтик тахса тураллара хайҕабыллаах. Бырайыак сүрүн сыала – оскуола боруогун аан бастаан атыллаан киирэргэ долгуйа көрсөн, билиини иҥэрэн такайбыт маҥнайгы учуутал суолтатын өрө тутуу, киниэхэ чопчу махтаныы.
Биллэн турар, оҕо олоҕун суола ханнык учууталга үөрэммититтэн олус тутулуктаах, онтон учууталга оҕоҕо маҥнайгы учуутал буолуу – үрдүк эппиэтинэс. Ол иһин Маҥнайгы Учуутал диэн өйдөбүл өйтөн-санааттан сүппэт ураты күүстээх.
Долгутуулаах дьоро күн кинигэ автордарыгар, үлэлэспит дьоҥҥо, эриэккэс тыллаах эҕэрдэлэр ананнылар, ыраахтан-чугастан кэлбит кэһиилэр туттарылыннылар. Учуутал идэтин уруйдуур ылбаҕай ырыа ылланан истиҥ көрсүһүү өссө киэркэйэн, тупсан биэрдэ.
Л. Я. Кононова, Ааҕааччыны кытта үлэлиир отдел кыраайы үөрэтиигэ кыл. бибилэтиэкэрэ
