Николай ЗОЛОТАРЕВ-ЯКУТСКИЙ

Навигация: Вернуться на главную страницу


Золотарев Николай Гаврило­вич — Николай Якутский (22.11. 1908-11.12.1995) — народный писатель РС (Я). Член СП СССР с 1946 г.

Родился в [с. Харбалах, Вилюйского округа] Верхневилюйском улу­се.
В 1930 г. окончил школу сред­него командного состава и по 1938 г. служил в пограничных войсках. С октября 1938 г. работал пропаган­дистом и лектором в Молдавии, а затем — в аппарате Якутского обко­ма КПСС. Член КПСС с 1929 г.

В 1948-53 гг. Н.Якутский рабо­тал председателем правления СП Якутии. В 1956 г. окончил Высшие литературные курсы при Литератур­ном институте им. А.М.Горького. В 1958-61 гг. — вновь председатель правления СП Якутии; работал глав­ным редактором журнала «Хотугу сулус» и «Полярная звезда». Изби­рался депутатом Верховного Сове­та ЯАССР.

Писать начал в 1938 г. Его очер­ки и рассказы печатались в газетах Молдавии на русском и молдавском языках. Тематика произведений раз­нообразна. В годы Великой Отече­ственной войны им написан ряд очерков и рассказов о боевых буднях солдат. В 1947 г. опубликована первая книга романа «Төлкө» («Судь­ба»), где дана широкая картина жизни дореволюционной Якутии. В 1948 г. появилась повесть Н.Якутского «Көмүс үрүйэ» («Золотой ручей») — одно из значительных произведений якутской прозы послевоенных лет.

Н. Якутский первым создал худо­жественные произведения об откры­тии и добыче якутских алмазов. Его повести «Алмааһы көрдөөччүлэр» («Искатели алмазов»), «Алмаас уонна таптал» («Алмаз и любовь»), «Маҥнайгы хамнас» («Первая получка») написаны по горячим следам собы­тий 50-х годов.

Крупными его произведениями последних лет являются автобиографический роман «Илин уонна Арҕаа» («Восток и Запад»), романы «Адаҕа» («Путы»), «Сүтүк» («Потеря»), [“Араҥ уонна таптал” (Проказа и любовь)]

Самые маленькие читатели и школьники любят книги Н.Якутского «Маҥнайгы сааланыы» («Первый выстрел»), «Дьукээбил уота» («Огни Юкабиля»), «Сир кыыһа» («Дочь земли»), Тоҕус муора улаҕатынан» («За де­вятью морями»), «Хотой доҕоро» («Друг орла») и др.

Был награжден орденами Трудо­вого Красного Знамени, Дружбы народов, «Знак Почета», медалями Почетными грамотами.


Произведения

Өлууну кыайбыт — өлбөт. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1944. — 16 с.
Куобах кутуруга суох буолбута. Эһэлээх бөрө иирээннэрэ. -Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1945.-18 с.
Саҥа остуоруйалар. — Дьокуус­кай: Кинигэ изд-вота, 1945. — 46 с.
Төлкө: роман. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1947. — 232 с; 1988. — 704 с.
Көмүстээх үрүйэ: сэһэн. — Дьо­куускай: Кинигэ изд-вота, 1948. -158 с; 1955. — 240 с.
Тайҕаҕа: «Төлкө» роман иккис кинигэтэ. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1952. — 272 с.
Хорсуттар тустарынан: очеркалар уонна сэһэннэр. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1955. — 105 с.
Маҥнайгы сааланыы: кэпсээннэр : кыра саастаах оскуола оҕолоругар, — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1957. — 84 с.
Сир: Роман. — Дьокуускай: Кини­гэ изд-вота, 1958. — 260 с.
Төлкө: Роман. — 2-е тахсыыта. -Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1960-1964.
1-гы кн. Хараҥа туун. — 304 с.
2-с кн. Халлаан сырдыыта. — 460с.
3-с кн. Күн тахсыыта. — 360 с.
Дьүкээбил уота. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1961. — 15 с.
Садка сылдьар учугэй. — Дьо­куускай: Кинигэ изд-вота, 1961. — 12 с.
Сир кыыһа: кэпсээн. Кыра саас­таах оскуола оьолоругар. — Дьокуус­кай: Кинигэ изд-вота, 1962. — 16 с.
Ойуур оскуолата. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1964. — 16 с.
Хотой доҕоро: Кэпсээннэр, ос-туоруйалар. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1965. — 104 с.
Алмааһы көрдөөччүлэр: Сэһэн. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1966. — 176 с.
Тоҕус муора улаҕатынан: орто саастаах оҕолорго аналлаах новеллалар. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1966. — 120 с.
Сэһэннэр: 2 томнаах. — Дьокуус­кай: Кинигэ изд-вота, 1968.
Т. 1 — 656 с.
Т. 2. — 632 с.
Арай биирдэ: Кыра уонна орто саастаах оболорго номохтор уонна остуоруйалар. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1971. — 100 с.
Харанҥаттан: сэһэн. — Дьокуус­кай: Кинигэ изд-вота, 1972. — 216 с.
Төлкө: роман: кылгатыллыбыт тахсыыта. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1973. — 768 с.
Күнтэн күн аайы: кыра саас­таах оҕолорго. — Дьокуускай: Кини­гэ изд-вота, 1974. — 48 с.
Илин уонна Арҕаа: Роман. -Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1978.-512 с.
Ойуур оскуолата. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1979. — 152 с.
Адаҕа: Роман. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1982. — 256 с.
Алмаас уонна таптал: СэЬэн-нэр. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1983. — 343 с.
Сүтүк: роман. — Дьокуускай: Ки­нигэ изд-вота, 1985. — 348 с.
Олох оскуолата: оҕолорго сэһэн. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1987. — 133 с.
Үтүө умнуллубат: сэһэннэр. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1990. — 359 с.
Сэрэхтээх Сэмэликээн: кэпсээн­нэр. — Дьокуускай, 1991. — 128 с.
Куорсуннаах сурук: сэһэн. -Дьокуускай: Ситим, 1993. — 71 с.
Сэмэн Чакыырап: роман. — Дьо­куускай: Бичик, 1995. — 347 с.
[Араҥ уонна таптал: [роман уонна сэһэн]. — Дьокуускай : Бичик, 2001. — 284, [2] с. : портр. — (Уран тыл уустара)].
[Учуутал: сэһэн . — Дьокуускай : Бичик, 2012. — 185, [2] с., [1] л. портр. — (Уран тыл уустара)].


Произведения переведенные на русский язык

Тайна учурских гор. — Якутск: Кн. изд-во, 1948. — 34 с.
Золотой ручей: Повесть. — М.: Сов. писатель, 1950. — 224 с; То же. — пер. М.А.Кротов. — Якутск: Кн. изд-во, 1951. — 178 с; пер. А.Ольхон. — Иркутск: Обл. изд-во, 1951. — 211 с; М.: Сов. писатель, 1957. — 223 с; М.: Гослитиздат, 1962. — 215 с.
Первый выстрел: рассказы и сказки. — Якутск: Кн. изд-во, 1957. -96 с.
Таежные тропы: рассказы и сказки. Для детей мл. возраста / пер. Л. Золотарева. — Иркутск: Кн. изд-во, 1959. — 84 с.
Искатели алмазов: повесть / пер. Л. Парфенова. — М.: Сов. Россия, 1962. — 168 с; 1989. — 142 с.
Их водила молодость: повесть : для сред. школ, возраста / пер. И.Рахтанова ; ил. А.Мунхалов. — М.: Детгиз, 1963. — 61 с.
Судьба: роман / пер. М. Мусиенко. — М.: Сов. Россия, 1968-1971
Кн. 1-461 с.
Кн. 2-317 с.
[Алмаз и любовь : роман / пер. с якут. Э. Эделя ; [ил. И. В. Царевич]. — Москва : Сов. писатель, 1971. — 175 с. : ил.]
Судьба: роман / пер. М. Мусиенко. — М.: Сов. Россия, 1976. -573 с.
Из тьмы: для ст. возраста / пер. И. Ласков. — М.: Дет. лит., 1977. -125 с.
Золотой ручей ; Искатели алмазов ; Алмаз и любовь: повести. -М.: Сов. писатель, 1977. — 527 с.


О жизни и творчестве

Васильева Д. Е. Время и судь¬бы: творчество Н.Г. Золотарева-Якутского. -Якутск: Кн. изд-во, 1978. — 127 с.
Васильев Ю. — Дьаргыстай. Ни¬колаю Якутскому — 90 лет. — Якутск: Кудук, 1998. — 15 с.
Васильева Д. Е. Литература ситиһиитин уһансыбыта / Н. Якутскай төрөөбүтэ 90 сылыгар // Чолбон. — 1998. — № 11. — С. 79-82.
Васильева Д. Е. О творчестве Н. Якутского // Васильева Д.Е. Связь времен. — Якутск, 1991. — С. 47-54 ; Васильева Д. Е. Народные писатели Якутии. — Якутск, 1995. — С. 86-95.
Макаров И. К. Учугэйдик өйдүүбун // Хотугу сулус. — 1998. — № 11. — С. 3.
Мусиенко М. Счастливая судьба // Полярная звезда. — 1983. — № 5. — С. 90-93.
Осипов Т. Т. Төлкөҕө көстөр дьоннор // Чолбон. — 1990. — № 7. — С. 104-106.
Попов Г. В. Хантан хааннаахпытый?: саха народнай суруйааччыларын төрүттэрэ. — Дьокуускай: Бичик, 1988. — 142 с.
О нем. — С. 108-110.
Чуор. Төлкөлөөх үлэ түмүктэрэ // Хотугу сулус. — 1983. — № 12. — С. 95-97.
Егоров А., Протодьяконов В., Павлова В. Писатели Якутии: биобиблиогр. справочник. — Якутск: Кн. изд-во, 1981. — 271 с.
О нем. — С. 249-253.
Кириллин Д. В., Павлова В. Н., Шевков С. Д. Писатели земли Олонхо: биобиблиогр. справочник. — Якутск: Бичик, 1995. — 304 с.
О нем. — С. 94-95.



Источник : Писатели земли Олонхо : биобиблиографический справочник / сост.: Д. В. Кириллин, В. Н. Павлова, С. Д. Шевков. ; Союз писателей Якутии, Союз писателей Респ. Саха (Якутия), Якут. Нац. б-ка. — Якутск : Бичик, 2000. — 445, [1] с. : портр.



Николай Якутскай литературнай аатын – псевдонимын туһунан

Николай Гаврилович тоҕо Якутскай диэн псевдонимы ылыммытын 1988 с. «Кыым» хапыакка суруйбута: «Социалистическая Молдова» хаһыат редактора Щербаченко суруйааччы аан бастаан суруйбут «Особняк Любы Одесской» айымньытын хаһыакка бэчээттээри авторы көрдөөбүт, ыйыталаспыт. «Эн биэрбит кэпсээҥҥин бүгүҥҥу нүөмэргэ бэчээттээри гыммыппыт, онно эн ааккын да, араспаанньаҕын да туруорбатаххын, ону чуолкайдаары». Онуоха автор этэр: «Суох, табаарыс Щербаченко, мин кэпсээммэр ааппын да, араспаанньабын да туруоруохпун баҕарбаппын». Уонна быһааран биэрэр. «Да-а, учугэй кэпсээни суруйбуккун… Автора суоҕу хайдах бэчээттиэхпиний? Табыллыбат. Өскөтө, Николай Гаврилович, бу курдук гыннахха, эн ааккын дьонно биллэриэххин баҕарбат буоллаххына, атын ааты уонна араспаанньаны туруор», — диэбит. Тоҕо сатаммат буолуой, уус-уран литератураҕа үгүс суруйааччылар псевдонимынан бэчээттэнэллэр. Ол сокуоннай. Кырдьык, Николай Золотарев оннугу истэр уонна ааҕар этэ.

Туох араспаанньаны туруорары автор өр толкуйдаабыт. Онно санаабыта: төрөөбут Сахатын сириттэн тэйбитэ өр буолтун, ырааппытын, төрөөбүт төрүт буорун, Үөһээ — Булуу Харбалааҕын, күүстээх ахтылҕан сурэҕин нүөлүтэрин. Эмискэ Николай Якутскай диэн ааты туруорарга өй көтөн түспүт. Итинэн сахалыыта Саха Ньукулайа диэн этэр баҕалааҕа. Ол курдук бастакы кэпсээнэ Николай Якутскай диэн псевдонимынан бэчээттэммитэ. Онтон ыла хойут суруйбут айымньыларыгар Николай Якутскайынан билэллэр.

(Попов И. К. Саха суруйааччыларын псевдонимнара. – Дьокуускай : Бичик, 2005. – 48 с. кинигэттэн ылылынна)